در سالهای اخیر، شامپوهای بدون سولفات (Sulfate Free Shampoo) در زمینه سلامت مو محبوبیت زیادی پیدا کردهاند. در ابتدا، این شامپوها به عنوان راهکاری برای افزایش ماندگاری رنگ و کراتین مو معرفی شدند. با گذشت زمان، علاوه بر افرادی که موهای رنگ شده دارند، در میان کسانی که به دنبال کاهش وز مو بودند نیز محبوبیت یافتند. اما آیا واقعاً استفاده از شامپوی بدون سولفات بر نرمی و ماندگاری مواد استفاده شده روی مو تأثیر دارد؟ این شامپوها مناسب چه کسانی هستند؟ معایب و مزایای شامپوهای بدون سولفات چیست؟ در ادامه به این سوالات پاسخ خواهیم داد.
سولفات چیست و چرا در شامپوها استفاده میشود؟
پیش از قضاوت درباره خوب یا بد بودن سولفات در شامپو، باید با این ماده و دلیل استفاده از آن آشنا شویم.
سولفات به دستهای از مواد به نام سورفاکتانتهای سولفاته اطلاق میشود که انواع مختلفی دارند. برخی از معروفترین آنها که در شامپو استفاده میشوند، سدیم لوریل سولفات Amirza (SLS) و سدیم لوریت سولفات (SLES) هستند. این ترکیبات نمکهای با بار منفی هستند که از دو بخش آبدوست (هیدروفیل) و آبگریز (هیدروفوب) تشکیل شدهاند. به دلیل داشتن این دو بخش، میتوانند مانند یک ترکیب صابونی عمل کنند. در نتیجه، از چربی و آلودگیهای سطح تار مو یک امولسیون محلول در آب تولید کرده و میتوانند آنها را از روی سطوح مختلف، که در این مورد سطح مو است، جدا کنند. پس سولفاتها به خودی خود مواد بدی نیستند و در حقیقت مسئول بخش عمده تقویت قدرت شویندگی شامپو و چربیزدایی آن میباشند.
چرا سولفات میتواند برای مو مفید یا مضر باشد؟
نقش سولفاتها در شامپو، کمک به زدودن چربی و ذرات روغنی است که به تنهایی در آب حل نمیشوند. مشکل از جایی شروع میشود که این مواد علاوه بر چربی اضافی موی سر، چربیهای مفید اطراف کوتیکول را نیز از بین میبرند. این شویندههای آنیونی با تشکیل امولسیون و شستن چربیهای محافظ ساقه مو، در استفاده مکرر ممکن است ظاهری وز و خشکی به موها بدهند. از طرفی، به دلیل خاصیت پاککنندگی قوی، قدرت فوقالعادهای در تمیز کردن موی سر دارند؛ در نتیجه برای آن دسته از افرادی که پوست سر چرب دارند و از محصولات نرمکننده زیادی استفاده میکنند، میتوانند در زمینه از بین بردن چربی موها کمک کنند.
اکنون که کمی با ماهیت سولفاتها آشنا شدیم، میتوانیم به دور از تاثیر تبلیغات و رسانه، معایب و مزایای شامپوهای بدون سولفات را بررسی کنیم.
نقاط منفی شامپوهای فاقد سولفات
1- ممکن است برای کف سر چرب از کارایی بالایی برخوردار نباشد
اصلیترین نقطه ضعف این دسته از شامپوها، قدرت کم در پاکسازی چربیهای زیاد کف سر است. اگر کسی هستید که زود به زود با موهای چرب مواجه میشوید و مجبورید برای دوری از این اتفاقات زود به زود استحمام کنید، شامپوهای فاقد سولفات اگر فرمولاسیون درستی نداشته باشند ممکن است این مشکل شما را تشدید کنند. البته لازم به ذکر است که با فرمولاسیون صحیح میتوان تا حدودی با این مشکل مبارزه کرد.
2- تولید کف کمتر
از آنجایی که سولفاتها موادی هستند که با خاصیت صابونی خود ایجاد کف میکنند، در نبود این مولکولها هنگام شستشو با کف کمتری روبرو میشویم. این ویژگی بعضاً باعث میشود فکر کنیم که این شامپوها تمیزکنندگی زیادی ندارند. اما این دیدگاه اشتباه است، میتوان بدون کف هم به حد مطلوبی از تمیزی و چربیزدایی دست یافت.
3- قیمت بالاتر
با توجه به اینکه شامپوهای فاقد سولفات به فرمولاسیون نوین و نامتعارف احتیاج دارند، هزینه ساخت این شامپوها نیز طبیعتاً بیشتر است. علاوه بر فرمولاسیون، هنگام تولید این شامپوها در شرکتهای آرایشی بهداشتی، هزینه بیشتری صرف معرفی و تبلیغ این محصولات میشود. در نتیجه، در هنگام مقایسه با شامپوهای معمولی دارای سولفات، قیمت بالاتری دارند.
نقاط مثبت شامپوهای فاقد سولفات
1- گزینه بهتر برای بالا بردن ماندگاری رنگ مو و کراتین
افرادی که موهای خود را رنگ میکنند یا به طور منظم در سالنهای زیبایی از کراتین برای بهبود ظاهر مو استفاده میکنند، خوب میدانند که همه شامپوها یکسان نیستند. سولفاتها در استفاده مکرر میتوانند باعث شسته شدن مواد شیمیایی رنگی و از بین رفتن لایه کراتین روی ساقه مو بشوند. اینجا است که عدم وجود سولفات تبدیل به یک مزیت بسیار بزرگ و برجسته میشود.
2- جلوگیری از زبر شدن ساقه مو
اگر یک تار مو را زیر میکروسکوپ مشاهده کنید، میبینید که برخلاف تصور عموم، تار مو یک سطح صاف و یکدست ندارد. در واقع، ساقه مو پر است از کوتیکول و لایههای فلس مانند که افزایش یا کاهش فاصله بین این فلسها بر نرمی و زبری آن تأثیرگذارند. شامپوهای حاوی سولفات با شستن مواد مابین فلسها، ممکن است باعث ایجاد فاصله و تشدید شکاف میانشان بشود و در نتیجه ظاهری وز و زبری به تار موها بدهند. در حالی که اگر از شامپوی فاقد سولفات استفاده شود، فلسها محکم کنار همدیگر باقی مانده و مو نرمی خود را حفظ میکند.
3- کاهش خشکی مو
همانطور که قبلاً هم گفته شد، ترکیبات سولفاتی به دلیل خاصیت پاککنندگی قوی ممکن است علاوه بر آلودگیهای مسبب چربی موی کف سر، چربی و لایه محافظ ساقه مو را نیز از بین ببرند. از بین رفتن آنها باعث میشود آب داخل کوتیکول زودتر تبخیر شود و در نهایت منجر به تشدید خشکی ساقه مو بشود.
4- کاهش گره خوردگی تارهای مو
حفظ رطوبت و لایههای محافظ بر روی تار مو باعث کاهش اصطکاک میان تارها میشود و در نتیجه با کاهش گره خوردگی مو مواجه میشویم.
تا اینجا دیدیم که سولفاتها مزایا و معایب خودشان را دارند. شرایط مو و پوست کف سر شما در انتخاب بین شامپوی دارای سولفات یا فاقد سولفات، عامل اصلی تعیینکننده هستند که باعث میشوند یک نوع شامپو مناسب یا نامناسب باشد. انتخاب شامپوی نامناسب میتواند باعث تشدید چربی کف سر یا خشکی و وز بودن ساقه مو شما بشود. حالا از کجا بدانیم باید از کدام نوع شامپو استفاده کنیم که مناسب نوع مو خودمان باشد و بیشترین سود را در کنار کمترین ضرر ببریم؟
کدام نوع شامپو مناسب موهای من است: سولفاتدار یا بدون سولفات؟
در یک جمعبندی با دانستن تفاوت میان دو نوع شامپو و کارکرد سولفات، میتوان تا حدودی پیشبینی کرد که کدام مناسب شما میباشد.
موی چرب
اگر پوست کف سر شما چرب است و باعث میشود برای اینکه بهداشت خود را رعایت کنید و موهای چرب و ظاهر نامرتب نداشته باشید هر روز یا یک روز در میان مجبور به استحمام باشید، یا به طور مداوم از ترکیبات نرمکننده و حالتدهنده استفاده میکنید که حاوی ترکیبات سنگین میباشند؛ بهتر است با گزینه سنتی شامپوهای عادی دارای سولفات ادامه بدهید. زیرا علیرغم نکات منفی که ممکن است ترکیبات سولفاتی به همراه خود داشته باشند، این ترکیبات یکی از راهکارها و دلایل اصلی شسته شدن و تمیز بودن کامل کف سر شما هستند. به صورتی که بعد از استحمام دیگر مواد آلوده و چرب مابین موهایتان باقی نمیماند و طول مدت بین استحمامها را برایتان افزایش میدهد.
موی خشک
در مقابل، اگر موهایی دارید که در حالت عادی مستعد وز و خشک شدن میباشند و دائماً مجبور هستید گرههای موهایتان را از هم باز یا قیچی بکنید؛ به احتمال زیاد شامپوهای بدون سولفات انتخاب مناسبتری هستند.
موی رنگ شده
همچنین اگر موهای رنگ شده دارید و میخواهید رنگ موهایتان دوام بیشتری داشته باشد و با هر استحمام کمرنگتر نشود، باز هم بهتر است با شامپوهای فاقد سولفات پیش بروید. از آنجایی که مولکولهای مواد سولفاتدار به لایه کراتین روی ساقه مو آسیب میزنند و در طول زمان روند شسته شدن آنها را سرعت میبخشند؛ این نکته برای موهای کراتین شده نیز صادق است.
البته باید در نظر داشته باشید که بودن یا نبودن سولفات تنها خصوصیت تاثیرگذار در کیفیت شامپوها نمیباشد و عوامل دیگری بر کیفیت پاککنندگی و اینکه مناسب موهای رنگ شده یا کف سر چرب باشد تأثیر دارد و جمع همه مواد تشکیلدهنده را بایستی قضاوت کرد، نه فقط وجود یک ماده خاص. علاوه بر این، فرمولاسیون هر شرکت متفاوت میباشد و ممکن است باعث بشود علیرغم اینکه یک شامپو فاقد سولفات است، مناسب موهای چرب نیز باشد.